2024年11月12日火曜日

ルワンダ語動詞03

 

kujyenda, -jyiye: partir (aller) 出発する(行く)

kujya「行く」の過去形も -jyiye である。

私が習っている先生は、過去形の -jyiye は日本語で言えば「行く」「出発する」

の両方の意味を含んでいるという考えである。

現在形のkujya「行く」と kujyenda「出発する」は区別するとのこと。

例:Bisi zijya mu ntara zijyenda buri munsi 田舎行きのバスが毎日出発する。


 

参考[kujya] 「行く」---------------------------------------------------------------------

[現在]習慣 njya/ ujya /ajya /tujya/ mujya/ bajya + 場所の補語 + (時の補語)


[近接過去][je viens d’aller]  (フランス語では je viens d’arriver「今さっき着いた」と訳す方が自然)  maze(kumaraの過去形)を使って

maze kujya/ umaze kujya/ amaze kujya/ tumaze kujya/ mumaze kujya/ bamaze kujya

------------------------------------------------------------------------------------------------------ 


[ 現在 je pars]  習慣

njyenda / ujyenda / ajyenda / tujyenda / mujyenda / bajyenda


Bisi zijya mu ntara zijyenda buri munsi 田舎行きのバスが毎日出発する。

Inkoko n’amagi bijyenda buri munsi. 鶏と水は毎日出発する→鶏は毎日よく

売れる


近接過去 je viens de partir]今さっき出発した(まだ着いていない)

補語必要

njyiye / ujyiye / ajyiye / tujyiye / mujyiye / bajyiye + 場所 必須 

Njyiye=je suis en chemin pour + endroit – > I am heading to…

Njyiye ku ishuri 学校に行くところだよ[学校に行くために出発した]

①道の途中で人と遭って、どこに行くのかと訊かれて答える[結果として、

学校に向かっている途中だ、という意味になる]je suis en chemin pour l’école 


①の意味は、kujya「行く」を使って言い換えることができる。

 

ndi kujya/uri kujya/ari kujya/ turi kujya/ muri kujya/ bari kujya + 場所必須

Ndi kujya ku ishuri.[ je suis entrain d’aller à l’école ]

学校に向かっている途中だ、



Njyiye ku ishuri 

学校に行くところだよ[学校に行くために出発した]には、

もう一つの意味がある。

②家のドアの所で、出がけにどこへ行くのか訊かれて

 je suis sur le point de partir pour l’école .


②の他の形、補語なし。Ndajyiye.「行くよ」[ 文はこれで終わる。場所は示さない]

[ je pars toute de suite (present immédiate) ]. 

je pars immédiatement (je m’en vaisの意味)

 

ndajyiye / urajyiye / arajyiye / turajyiye / murajyiye / barajyiye .



[今日の過去 je suis parti (aujourd’hui) ] - kujyaと同じ意味、補語必要

najyiye / wajyiye / yajyiye / twajyiye / mwajyiye / bajyiye+ 場所   

 

yajyiye ku ishuri

 ヤヂィーエ                           

高高 高 低

◯補語なし=場所を示さないとき:子どもが起きたとき母親がいなかったので

電話してどこにいるか訊く。母親はもう家を出た( je suis (déjà) partie
と答える場面。[ 文はこれで終わる。場所は示さない]



naajyiye/ waajyiye/ yaajyiye/ twaajyiye/ mwaajyiye/ baajyiye .

ナーヂィーエ                   トクワーヂィーエ、ムグワーヂィーエ 

高高 高   低

「ア」を伸ばして「アー」とする

 

[昨日以前の過去 je suis parti (~hier) ]① 補語が必要

najyiiye / wajyiiye / yajyiiye / twaajyiiye / mwaajyiiye / baajyiiye +場所 必須

najyiiye

ナヂィーエ

低高↘低


[ 昨日以前の過去 je suis parti (~hier) ]②補語なし、場所は示さない

narajyiye / warajiye / yarajyiye / twarajyiye / mwarajyiye / barajyiye


Kugwa, -guye: tomber 落ちる、転ぶ

 

[ 現在 je tombe ]私は転ぶ、習慣

ngwa / ugwa / agwa / tugwa / mugwa / bagwa


[近接過去 je viens de tomber ] ①今さっき転んだ(今も転んだまま)+補語

[転び方/ 場所] 
 

nguye / uguye / aguye / tuguye / muguye / baguye + endroit/

 yaguye nabi 彼はひどい転び方をした→怪我をするような転び方をした 


[ 近接過去 je viens de tomber]② tout de suite 補語なし(文はこれで終わり)

ndaguye / uraguye / araguye / turaguye / muraguye / baraguye.


[ 今日の過去 je suis tombé aujourd’hui ]①補語あり

naguye / waguye / yaguye / twaguye / mwaguye / baguye.


[今日の過去 je suis tombé aujourd’hui ]②補語なし(文はこれで終わり)

naaguye / waaguye / yaaguye / twaaguye / mwaaguye / baaguye.


[昨日以前の過去 je suis tombé (~hier) ]① 補語あり(場所・仕方)

naguuye / waguuye / yaguuye / twaaguuye / mwaaguuye / baaguuye

baaguuye mu muhanda 彼らは路上で倒れた(亡くなった)


[昨日以前の過去 je suis tombé (~hier) ]②補語なし(文はこれで終わり)

naraguye / waraguye / yaraguye / twaaraguye / mwaaraguye / baaraguye



2024年10月20日日曜日

ルワンダ語動詞02

 Kwicara, icaye : s'assoir 座る クゥイチャラ

[ je m’assois ]私は座る

nicara / wicara / yicara / twicara / mwicara / bicara

 

[ je vais m'asseoir]私は(これからすぐ)座ります。

例:大きな部屋に入ったとき、どこに座るか訊かれて、隅に座るつもりだ言うとき。 

 ndicara / uricara / aricara / turicara / muricara / baricara


[ je suis assis ] maintenant. 私は座っている  現働化の接辞 ra を使用

ndicaye / uricaye /aricaye / turicaye / muricaye /baricaye

[ je me suis assis (aujourd’hui) ] 私は座った(今日)

nicaye / wicaye / yicaye / twicaye / mwicaye  / bicaye

過去の時制接辞 a は i と母音が連続するのを避けて脱落。

[ je me suis assis ku intebe(~hier)① ] 私は椅子に座った(昨日以前)形①

nicaye ku intebe  / wicaye ku intebe / yicaye ku intebe / twicaye ku intebe / mwicaye ku intebe / bicaye ku intebe


過去の時制接辞 a は i と母音が連続するのを避けて脱落。

 [ je me suis assis (~hier)② ] 私は座った(昨日以前)形②

naricaye / waricaye / yaricaye / twaricaye / mwaricaye / baricaye

 

 

 
kugenda, genze : marcher 歩く 
[kugenda には「出発する」という意味もあるが、この時の過去形は giye ]

[ je marche ] 私は歩く

ngenda / ugenda / agenda / tugenda / mugenda / bagenda

[ je suis en train de marcher ]. 私は今歩いているところだ

ndi kugenda / uri kugenda / ari kugenda / turi kugenda / muri kugenda/ bari kugenda

[ j’ai marché (aujourd’hui) ] 私は歩いた(今日)

nagenze / wagenze / yagenze / twagenze / mwagenze / bagenze

[ j’ai marché (~hier)① ] 私は歩いた(昨日以前)形①
 

nagenze / wagenze / yagenze / twagenze / mwagenze / bagenze

[ j’ai marché (~hier)② ] 私は歩いた(昨日以前)形②

naragenze / waragenze / yaragenze / twaragenze / mwaragenze / baragenze


guseka, setse: rire, (se moquer de qn) 笑う、嘲笑うグセカ

[ je ris ] 私は笑う

nseka / useka / aseka / duseka / museka / baseka

 

[ je suis en train de rire ] 私は今笑っているところだ

ndi guseka / uri guseka / ari guseka / turi guseka / muri guseka / bari guseka


[ je viens de rire]私は(今さっき)笑った

nsetse / usetse / asetse / dusetse / musetse / basetse

 

[ j’ai ri  (aujourd’hui) ] 私は笑った(今日)

nasetse / wasetse / yasetse / twasetse / mwasetse / basetse 


[ j’ai ri (~hier)① ] 私は笑った(昨日以前)形①

nasetse / wasetse / yasetse / twasetse / mwasetse / basetse

 

[j’ai ri (~hier)② ]  私は笑った(昨日以前)形②

narasetse / warasetse / yarasetse / twarasetse / mwarasetse / barasetse


kwiruka, irutse : courir 走る

[ je cours ] 私は走る

niruka / wiruka / yiruka / twiruka / mwiruka / biruka

[ je suis en train de courir ] 私は今走っているところだ

ndi kwiruka / uri kwiruka / ari kwiruka / turi kwiruka / muri kwiruka /bari kwiruka

[ j’ai couru  (aujourd’hui) ] 私は走った(今日)

nirutse / wirutse / yirutse / twirutse / mwirutse / birutse

過去の時制接辞 a は i と母音が連続するのを避けて脱落。

[ j’ai couru (~hier)① ] 私は走った(昨日以前)形①

nirutse / wirutse / yirutse / twirutse / mwirutse / birutse

過去の時制接辞 a は i と母音が連続するのを避けて脱落。

[ j’ai couru (~hier)② ]私は走った(昨日以前)形②

narirutse / warirutse / yarirutse / twarirutse / mwarirutse / barirutse


gufata, fashe : prendre 取る、掴む

[ je prends ] 私は取る

mfata / ufata / afata / dufata / mufata / bafata

[je viens de prendre ] 私は取ったところだ

mfashe/ ufashe/afashe/dufashe/mufashe/bafashe

ndafashe / urafashe / arafashe / turafashe / murafashe / barafashe:  to hold tight 
現働化の接辞 ra を使ったときは、「しっかりと掴んだ」という意味になる。

 [ j’ai pris  (aujourd’hui) ] 私は取った(今日)

 

nafashe / wafashe / yafashe / twafashe / mwafashe / bafashe

[ je ai pris (~hier)① ] 私は取った(昨日以前)形①

nafashe / wafashe / yafashe / twafashe / mwafashe / bafashe

[ je ai pris (~hier)② ] 私は取った(昨日以前)形②

narafashe / warafashe / yarafashe / twarafashe / mwarafashe / barafashe




ルワンダ語動詞01

  Gukora, -koze 働く

 [  I work ]

 nkora / ukora / akora / dukora / mukora / bakora

[ I worked ]

 nakoze / wakoze / yakoze / twakoze / mwakoze / bakoze

[ I'm working ]

 ndi gukora / uri gukora / ari gukora / turi gukora / muri gukoro

I'm going to work ]

 njyiye gukora / ujyiye gukora / ajyiye gukora / tujyiye gukora / mujyiye gukora/ bajyiye gukora

 

Kureba,-rebye 見る to look→regarder:

 

 [ I look ]

ndeba / ureba / areba / tureba / mureba / bareba

 

 [I looked ]

narebye / warebye / yarebye / twarebye / mwarebye / barebye

 

 [ I'm looking ]

ndi kureba / uri kureba / ari kureba / turi kureba / muri kureba / bari kureba

  

I'm going to look ] 

njyiye kureba / ujyiye kubera / ajyiye kubera / tujyiye kureba / mujyiye kureba / bajyiye kureba

 

 

 Kubona, -bonye 見る to see→voir

 

 [ I see ]

mbona / ubona / abona / tubona / mubona / babona

 

 [ I saw ]

nabonye / wabonye / yabonye / twabonye / mwabonye / babonye

 

 [ I'm seeing ]

ndi kubona / uri kubona / ari kubona / turi kubona / muri kubona / bari kubona

 

[ I'm going to see ] 

njyiye kubona / ujyiye kubona / ajyiye kubona / tujyiye kubona / mujyiye kubona /bajyiye kubona


 

Kwiga, ize→ 学ぶ to study→apprendre  

 

[ I study ] 

niga / wiga / yiga / twiga / mwiga / biga

 

[ I studied ] 
 

nize / wize / yize / twize / mwize / bize

 過去の時制接辞 a は母音の連続を避けるために脱落

 

[ I'm studying ]

ndi kwiga / uri kwiga / ari kwiga / turi kwiga / muri kwiga / bari kwiga

 

[ I'm going to study ]

 njyiye kwiga / ujyiye kwiga / ajyiye kwiga / tujyiye kwiga / mujyiye kwiga / bajyiye kwiga

 

 

gukubura, kubuye 掃く to sweep→balayer グクブーラ

 [ I sweep ]

 nkubura / ukubura / akubura / dukubura / mukubura / bakubura

[ I swept ]

nakubuye / wakubuye / yakubuye / twakubuye / mwakubuye / bakubuye

[ I'm sweeping ]

ndi gukubura / uri gukubura / ari gukubura / turi gukubura / muri gukubura / bari gukubura

[ I'm going to sweep ]

njyiye gukubura / ujyiye gukubura / ajyiye gukubura / tujyiye gukubura / mujyiye gukubura / bajyiye gukubura 



 


-ki ~するとすぐに

時制接辞  -ki  チ: ~するとすぐに  aussitôt que, as soon as   Yariye a-ki-za. 彼は来るとすぐに食事をとった。   il a mangé aussitôt qu’il est venu. He ate as soon as he...